Home / Nieuws / Columns

Columns

In Memoriam Mw Amsy Susilaradeya -Sumakno


: 2-09-2009

: Henk Venema


Mw Amsy Susilaradeya-Sumakno (7 mei 1929 - 8 augustus 2009)

 

 

Ibu Amsy is overleden. Het is heel snel gegaan. In een paar maanden tijd. Tot voor kort was ze nog goed gezond en ook heel actief. Ondanks haar intussen hoge leeftijd deed ze nog dagelijks vertaalwerk voor LITINDO. Met de regelmaat van de klok kreeg ik van haar bestanden binnen. Begin februari nog. Maar dat stopte ineens. Ik probeerde contact met haar te krijgen, maar dat lukte niet. Dan maar haar zoon een mail sturen. Van hem hoorde ik dat ze in het ziekenhuis lag. Tijdens of na een bezoek aan Java was ze ziek geworden. Ze leed aan diabetes en bloedarmoede. Na een hypo werd ze opgenomen in het ziekenhuis. Haar HB was kritisch laag. Na enkele weken mocht ze wel weer naar huis, maar ze had voortdurend verzorging nodig.

 

Begin juni heb ik haar thuis bezocht. Ze was erg oud geworden en nogal in de war. Ze kon ook niet goed zien ("alles is zo schel aan mijn ogen"). Maar verder was het nog de 'oude' Amsy. Er was een (vrouwelijke) dominee op bezoek geweest, maar die had haar niet getroost. Integendeel: "Je moet je zonden opbiechten, dan word je wel weer beter. Verschrikkelijk toch?" Ze vroeg of ik met haar wilde bidden. Dat heb ik natuurlijk graag gedaan. Toen ik na mijn rondreis naar Bali en Papua weer terugkwam in Jakarta, nam ik opnieuw contact op en maakte via haar dochter een afspraak voor een bezoek. Dat kon echter niet doorgaan, omdat ze opnieuw een inzinking kreeg en naar het ziekenhuis moest. Later heb ik nog weer opgebeld, maar ik heb Amsy zelf niet meer gesproken en kon haar ook niet meer bezoeken: ze sliep bijna constant. Ik ging terug naar Nederland. Jammer dat ik haar niet meer ontmoet heb, maar tijdens mijn bezoek in juni zei ze bij het afscheid al: "Als we elkaar niet meer zien omdat ik intussen bij de Heer ben, het ga jullie goed. En nog welbedankt voor jullie steun." En ze zei met nadruk: "Ik ben bereid om te gaan."

 

"LITINDO is mijn toeverlaat," zei ze geregeld. Zo'n beetje tot haar 75e maakte ze lange werkdagen als vertaler bij de krant Suara Pembaruan. Dat moest ook wel, want ze moest toch leven. Ze had wel een eigen huis, maar geen inkomen. Toen ze van het ene op het andere moment door de krant gepensioneerd werd, kreeg ze als pensioen ... een gebruikte computer (die het al gauw liet afweten). Daarmee moest ze het doen. Voortaan was ze voor haar natje en droogje afhankelijk van haar drie kinderen. En van LITINDO. "Als ik LITINDO toch niet had ..." Dat gold overigens niet alleen financieel. Ook inhoudelijk. Want ze leerde zoveel uit de boeken die ze vertaalde, zei ze. Bijbelkennis en praktische levenslessen. Wat ze vertaalde bemoedigde haar. Het meest onder de indruk was ze van Westerinks boek over het bidden, "Roep Mij aan!" Ze had het haar zus ook laten lezen. Die had er ook veel aan gehad.

 

Maar omgekeerd heeft LITINDO ook bijzonder veel aan Ibu Amsy te danken. Bijna alle tot nu toe door LITINDO uitgegeven vertaalde boeken zijn in eerste instantie door Ibu Amsy vertaald. En er ligt nog een flink stapeltje vertalingen op uitgave te wachten. Alle drie LITINDO-schrijvers hadden een persoonlijke band met haar en gingen op elke werkreis zeker bij haar op bezoek.

 

Iemand die Ibu Amsy ook goed kende en nog altijd contact met haar had is dr Tom van den End. Ook voor hem deed zij vertaalwerk. Hij kende haar en haar man al van de tijd toen hij doceerde aan de STT Jakarta (de Theolo­gische Hogeschool van Jakarta). Later, eind jaren 80 en begin jaren 90, logeerde hij enkele malen bij haar. Ze had mij daarover wel eens verteld: "Hij was zo goed voor mij. Maar hij was altijd aan het werk. Of hij speelde op zijn blokfluit. En hij liep altijd. Zo gevaarlijk. Dat doe jij toch niet, hè? Niet doen hoor. En als je een taxi neemt, neem dan wel een Blue Bird, ja? Die andere zijn niet goed. Vooral die Batak-chauffeurs zijn erg onbetrouwbaar. Zo grof." In ieder geval, ze vertelde Van den End toen veel over haar komaf en haar leven. Haar vader, Mas Soemakno Martokoesoemo, behoorde tot de Javaanse elite. Hij was arts, met een Nederlands artsendiploma en dus niet een zogeheten blotevoetendokter. Hij was geboren in 1896 te Brebes, in 1925 afgestudeerd als Indisch Arts aan de STOVIA en in 1926 afgestudeerd in Amsterdam. Hij heeft enige tijd gewerkt in Berlijn bij prof. Finkelstein, vervolgens als gouvernements­arts op diverse locaties op Bali, Sumatra, Kalimantan en Java.

 

Ibu Amsy volgde de kweekschool en gaf in Sukabumi les aan Nederlandse kinderen. Later trouwde ze met "Doel" Susilaradeya. Daarover vertelt Van den End: "Ze zal niet meer piepjong geweest zijn toen ze met "Doel" Susilaradeya trouwde, want die, nakomeling van een sultansgeslacht van Cirebon, is pas in de jaren 50 christen geworden (door toedoen van dr J. Verkuyl, een verhaal apart) en zij zal hem toen pas hebben leren kennen. Hij werkte bij de Uitgeverij BPK en werd later docent taal/letterkunde aan de STT. Een zeer integer mens, met wie ik uitstekend contact had." Ze kregen samen drie kinderen.

 

Later is Ibu Amsy als vertaalster gaan werken bij de krant, bij toen nog Sinar Harapan, daarna Suara Pembaruan. Ze heeft een aantal jeugdboekjes geschreven en ook het in Torajaland door twee mensen (een zendelingsvrouw en een Indonesisch leraar) vertaalde Kleutervertelboek van Anne de Vries bewerkt voor uitgave bij Bina Kasih. Verder was ze betrokken bij de vertaling van Kabar Baik dalam Bahasa Indonesia Sehari-hari, de Groot Nieuws Bijbel in het Indonesisch. In verband daarmee heeft zij ooit een cursus over bijbelvertalen gevolgd in Pyramid op Papua (toen nog Irian Jaya). Zoals gezegd deed zij ook voor Van den End vertaalwerk. Door hem is zij met LITINDO in contact gekomen. Vanaf 1994 was zij bij LITINDO in dienst en heeft in de loop van de jaren heel wat boeken vertaald.

 

Het is voor mij nog heel onwezenlijk dat ze er niet meer is en dat ik niet meer bij haar op bezoek kan gaan in Kemang Pratama II, de nieuwbouwwijk in Bekasi bij Jakarta, waar ze de laatste jaren woonde. Je was altijd meer dan welkom. Je hoefde zelf niet veel te zeggen. Want zij kon altijd zo smakelijk vertellen. Over de kerk en over de politieke situatie. Maar ook over zichzelf, over haar kinderen en haar zussen. "Mijn zus is al heel erg oud, weet je. Ze werd ziek en moest naar de ICU. Daar ga je toch dood? Verschrikkelijk toch? Iedereen dacht dat ze zou sterven. Maar ze wilde niet doodgaan. En nu is ze weer thuis en zit ze haar dochter weer op de kop. Dat is toch erg?" Onder het vertellen droeg ze haar 'gedienstige', Ito, op om voor koffie of limonade te zorgen. En natuurlijk bleef ik eten. Daar had ze op gerekend. Of we gingen uit eten, samen met dochter Enny en haar man en zoontje.

 

Ibu Amsy was een markante persoonlijk­heid. De eerste indruk die je gemakkelijk van haar kreeg - een babbelgrage oude dame - was absoluut fout. Zij was in alles een vrouw met diepgang. Als mens. Ze was goed bij, had een brede kennis en discussieerde graag. Ze sprak, met die bekende karakteristieke Indische tongval, hedendaags Nederlands. Ook als Javaanse. Volgens Van den End was zij "bij alle vriendschap voor de Nederlandse christenbroeders, nationaliste in hard en nieren, zoals zovelen van haar generatie. Bij Javanen is dat haast nog sterker dan bij de andere volken: hun gebied was 1945-1949 de kern van het verzet tegen de terugkerende Nederlanders." En zeker ook als christen. Ze was wel eens wat van haar stuk. Zo was ze bijvoor­beeld nogal onder de indruk van gebedsgenezers en handopleggers. Maar ze keerde toch altijd weer terug naar haar oude basis: ze was en bleef gereformeerd. De GKI Kwitang - de 'kerk van Verkuyl' - was en bleef haar kerkelijk thuis.

 

Ibu Amsy is Thuis bij God. Zij heeft vrede en rust. We blijven ons haar herinneren als een ijverige en trouwe medewerkster. Ze heeft voor LITINDO veel betekend. En via LITINDO voor de christenen in Indonesia. Door háár vertaalwerk kunnen ook zij nu lezen, in hedendaags Indonesisch:

 

"De vrede Gods, dát is de vrucht die de Heere belooft op ons gebed. Die mogen wij zonder enige twijfel verwachten.

 

Maar wat is dat, de vrede Gods?

Het is niet dat onze wensen altijd en meteen vervuld worden. Het is ook niet een ongegrond gevoel dat de Heere er wel voor zal zorgen dat alles komt, zoals wij dat graag willen. Vertrouwen noemt men dat soms!

Vrede betekent in de Bijbel dat alles goed is. Gaaf en in orde. Alles op zijn plaats.

 

Alles weer goed tussen God en ons.

Dát is de vrede Gods.

En die is ons vast beloofd."

(uit: H. Westerink, Roep Mij aan. Over de praktijk van ons bidden, Hoofdstuk 12)

 

Ibu Amsy's kinderen en kleinkinderen en ook haar verdere familie wensen wij Gods nabijheid toe.

 

Namens LITINDO,

Henk Venema