Home / Achtergrond / Reformatie

Reformatie

Met de verspreiding van het Evangelie door middel van theologische literatuur staan we in een lange traditie.

De kamerling uit Ethiopië las in een boek: het boek Jesaja (Hand. 8:30). Hij had het kennelijk net gekocht in Jeruzalem. Als lectuur voor onderweg. Toen stuurde God Filippus om uitleg te geven, en hij werd gedoopt. Daarna was Filippus verdwenen, maar op weg naar zijn land zal de kamerling zijn boek weer hebben opengeslagen. En wie weet wie er later in zijn land nog meer in hebben zitten lezen!

Boeken hebben in de kerkgeschiedenis vaker een belangrijke rol gespeeld. Bijvoorbeeld in de tijd van de reformatie. Voor Calvijn was het niet voldoende alleen mensen uit te sturen om Frankrijk te evangeliseren. Hij stuurde ook boeken. Zo werd Genève in die jaren een centrum van productie van gereformeerde theologische literatuur. Er is berekend dat in de periode van 1536-1573 in Genève maar liefst zo'n 745 nieuwe titels verschenen. Genève was in die dagen naar onze begrippen maar een klein stadje, met slechts ongeveer 15.000 inwoners. Toch draaiden er wel 30 drukkerijen, met een gezamenlijke productiecapaciteit van naar schatting 300.000 boeken per jaar!

Al die duizenden boeken vonden heimelijk hun weg naar Frankrijk. Tientallen predikers trokken met hun voorraad van dorp tot dorp. Ze evangeliseerden, en als ze weer verder trokken, lieten ze hun boeken achter. Dat waren de kameraden die niet meer weggingen, maar die bleven.

 

Behalve dat indrukwekkende aantal, vallen daarbij nog twee dingen op. Allereerst de taal waarin die boeken verschenen. Een deel in het Latijn, de taal van de wetenschap in die dagen. Maar daarnaast waren ook veel boeken geschreven of vertaald in het Frans, de omgangstaal van de gewone man. Die boeken waren in de eerste plaats voor hen bedoeld. Voor de gewone gelovigen in de dorpen en steden van Frankrijk.

Het tweede is de inhoud van die boeken. Het waren bepaald niet alleen maar vlugschriftjes. Er waren stevige boeken bij van hoog niveau! Eén van de bestsellers was de Institutie van Calvijn. Die was in eerste uitgave weliswaar nog lang niet zo uitgebreid als de uiteindelijke editie, maar het was bepaald geen eenvoudige kost! En het is opvallend dat van al die boeken die verspreid werden, dat boek van Calvijn als enige expliciet vermeld werd in één van de besluiten van de Rooms Katholieke regering tegen die evangelische boeken. En in 1544 werden op de markt in Parijs de Institutie van Calvijn, en de Loci van Melanchton (ook al zo'n geleerd dogmatisch standaardwerk van die dagen) demonstratief in het publiek verbrand. Dat was vast niet gebeurd als die boeken geen opgang hadden gemaakt en geen invloed uitoefenden op het volk!

En overal rookten de brandstapels. Vele colporteurs en andere predikers werden gepakt, gemarteld, gedood. Maar in de huizen, veilig verstopt voor de inquisitie, lagen overal de boeken. Kameraden die niet weggingen, en die bléven spreken van het Evangelie van Jezus Christus!